May kasabihan ang mga matatanda: "Hindi sukatan ng yaman ang laki ng kita, kundi ang galing sa pamimigay." Sa simpleng buhay, alam natin 'to. Pero sa gobyerno? Mukhang nakakalimutan.
Sa tuwing may bagong budget ang bansa, masaya tayong nakikita ang mga malalaking numero. Infrastructure projects, social programs, salary increases—lahat magaganda pakinggan. Pero may tanong na hindi dapat takot itanong: Kaya ba talaga natin 'to?
Ang Katotohanang Hindi Natin Gustong harapin
Ayon sa Bureau of the Treasury, umabot na sa P1.58 trillion ang budget deficit ng Pilipinas noong 2025—4.68% na mas mataas kumpara sa nakaraang taon
. Ibig sabihin, ginastos ng gobyerno ng P1.58 trillion na wala siyang kinita. Saan galing 'yan? Sa utang.
At hindi maliit ang utang natin. Ayon sa datos, umabot na sa P16.31 trillion ang national debt ng Pilipinas noong Enero 2025
. Para mas madaling isipin: bawat Pilipino—mula sa sanggol hanggang sa matanda—may kap share na utang na humigit-kumulang P140,000.
Ang debt-to-GDP ratio naman ay nasa 63.20% noong 2025
. Ibig sabihin, animnapung-katlo ng lahat ng ginagawa nating negosyo at produksyon sa bansa ay nakalaan na para bayaran ang utang.
Ang Simple na Prinsipyo na Kalimutan
Sa personal na buhay, alam natin ang tamang sagot: Hindi mo dapat gastusin ang perang hindi mo kinita. Kung kulang ang sweldo mo, hindi solusyon ang credit card. Magtitiyaga ka, magbabudget, magtitipid.
Pero sa gobyerno, parang iba ang rule. Palaki nang palaki ang budget, kahit hindi naman kasya sa revenue. Ang resulta? Mas malaking utang, mas mataas na buwis, o pareho.
Noong 2024, nakakolekta ang national government ng P4.419 trillion sa revenues
. Magaling 'yon, pero kulang pa rin para sa mga planong gastusin. Kaya kailangan umutang.
Ang Tanong na Dapat Itanong
Hindi masama ang mag-budget ng malaki kung may plano at may pondo. Ang problema ay kapag ang ambisyoso ay walang sustento.
Saan napupunta ang pera? May tunay bang resulta ang bawat pisong ginagastos? O nauuwi lang sa mga projetong hindi natatapos, sa mga pondo na hindi nagagamit, sa mga kontraktang overpriced?
Ayon sa Department of Budget and Management, plano sanang mangailangan ng P4.644 trillion sa revenues para sa FY 2025 budget
. Pero kung hindi naman nakakolekta ng ganito kalaki, saan kukunin ang kulang? Sa utang ulit?
Ang Epekto sa Ating Lahat
Hindi abstract na usapan ang fiscal discipline. May direktang epekto 'to sa buhay natin.
Kapag malaki ang deficit, may pressure na pataasan ang buwis. Baka mas mataas ang VAT, mas malaki ang income tax, o may bagong uri ng buwis na ipapatupad.
Kapag malaki ang utang, may portion ng budget na hindi napupunta sa serbisyo publiko kundi sa pagbabayad ng interest. Mas kaunting pondo para sa edukasyon, kalusugan, infrastructure.
At kapag hindi disiplinado sa paggastos, ang susunod na henerasyon ang magbabayad. Ang mga anak at apo natin ang magbabayad ng utang na hindi naman nila ginastos.
Ang Hamon sa Atin bilang Mamamayan
Ang public funds ay hindi unlimited. Bawat pisong ginagastos ng gobyerno ay galing sa tatlong pinagkukunan: buwis, utang, o kinabukasan ng mamamayan.
Kaya bilang mga taxpayer, may karapatan at responsibilidad tayong magtanong:
- Kaya ba natin 'to? Sustainable ba ang gastusin kumpara sa kita?
- Saan napupunta? May clear at measurable outcomes ba?
- May mas magandang paraan ba? Pwede bang mas maraming resulta sa mas kaunting gastusin?
Ang fiscal discipline ay hindi pagtitipid para sa sariling interes. Ito ay pagrespeto sa pera ng tao. Ito ay pagprotekta sa kinabukasan ng mga susunod na henerasyon. Ito ay pagpapakita na ang gobyerno ay responsable sa resources na ipinagkatiwala ng mamamayan.
Ang Payak na Mensahe
Spend within our means. Cut waste. Protect taxpayers.
Hindi kailangan ng komplikadong economic theory para maintindihan 'to. Kung hindi mo kinita, hindi mo dapat gastusin. Kung kulang ang kita, mag-adjust ng gastos. Kung may utang, unahin ang pagbabayad bago ang bagong gastusin.
Simple lang. Pero kailangan nating ipaalala sa mga namumuno. At kailangan nating gawin bilang mga mamamayan—sa pamamagitan ng pagboto nang maayos, sa pagtatanong, sa pagdemanda ng accountability.
Dahil sa huli, ang pera ng gobyerno ay pera natin. At ang disiplina sa paggastos ay disiplina para sa kinabukasan ng bayan.
.jpg)
